ipan +
Paleografía:
hatle ipan tlachia, ni
Grafía normalizada:
ipan +
Prefijo:
ni
Tipo:
v.i.
Traducción uno:
desperdiciar, pt. atleipan onitlachix (45) / no mirar por las cosas para que no se pierdan, pt. hatleypan onitlachix (17)
Traducción dos:
desperdiciar, pt. atleipan onitlachix (45) / no mirar por las cosas para que no se pierdan, pt. hatleypan onitlachix (17)
Diccionario:
Sahagún Escolios
Contexto:DESPERDICIAR, PT. ATLEIPAN ONITLACHIX (45)
In tlaueliloc(25) tepiltzin (26) tlatlaueliloc (27), çan tlatlaueliloc (28), tzontetl (29), yollochico (30), yollotlaueliloc (31), cuexcochcoyoc (32), hateccaqui (33), tlamaxaqualoani (34), yxtotomac (35), hiciccala (36), topal (37), chamatl (38), hatlanonotzalli (39), tequixolopitli (40), hamo (41) cana, hamo quicui (42) yn naiutl, yn taiutl. Centlapal (43) quiça centlapal calaqui yn inacazco yn tlacazcaltiloni, yn tlacauapaualoni yn atl (44) cecec tzitzicaztli, hatle (45) ipan tlachia, hayac (46) quimacaci, hicicatinemi (47), neneciuhtinemi (48), yxtotomaua (49), tlailiuizuia (50), tlaxcoloa (51), tlatlaxcoloa (52) = Hijos viciosos: el mal hijo es travieso, revelde o desobediente, loco, travieso, no acogido abuen côsejo; echa a las espaldas la buena doctrina con desden, es desasosegado, desbaratado panfarron, vanaglorioso, mal criado, boborron o tosco. no recibe ninguna buena doctrina. los buenos consejos de su padre y de su madre por una oreja le entran y por otra le salen; aunque le açoten y aunque le apaleen, no por esso se enmienda.
25 : vellaco
26 : hijo ca. notlauelilocapiltzin
27 : cosa trauiesa ca. notlauelilocauh
28 : idem
29 : cosa reuelde o pertinaz ca. notzonteuh
30 : cosa loca ca. noyollochicouh, noyollochicoticauh
31: idem ca. noyollotauelilocauh
32 : idem caso. nocuexcochcoyoc, nocuexcochcoyocticauh
33 : persona que echa por alto lo q? le dizen ca. hanotecaccauh
34 : el que desecha con desden lo q? le mandan caso. notlamaxaqualocauh
35 : cosa desasosegada o desuergonzada ca. niyxtotomac, nixtotomacticauh
36 : desbaratado o partido en malas costumbres ca. niciccalauh
37 : panfarron ca. notopal, notopalticauh
38 : vanaglorioso ca.nochamauh
39 : mal criado ca. hanotlanonotzal
40 : boborron ca. notequixolopi
41: no rescibe el côsejo de su padre ni de su madre ni de los mayores p. onican
42: idem pret. oniccuic
43: por vna oreja le entra y por otra le sale el buen consejo pt. oquiz ocalac
44: castigo o correcion caso. nalceceuh notzitzicaz
45: desperdiciar pt. atleipan onitlachix
46 : a nadie respecta p. oniquimacaz
47: ser atreuido y temerario pret. onicicatine
48 : idem p. onineneciuhtine tambien quiere dezir carlear
49 : andar desasosegado o aliuianado p. onixtotomavac
50: ser arroiado o precipitado pt. onitlailiuizvi
51 : idem p. onitlaxcolo
52 : idem onitlâtlaxcolo
(A_89r)
NO MIRAR POR LAS COSAS PARA QUE NO SE PIERDAN, PT. HATLEYPAN ONITLACHIX (17)
yn tenan(1*) tlaueliloc, yn amo qualli, tlacanexquimilli (2), xolopitli (3), tonalcochqui (4), maxixilopauax (5), tlanênpopoloani (6), tetlaixpachilhuiani (7), tetlanaualchiuiliani (8), tetlanaualpolhuiani (9), tlaxiccavani (10), tlatlatziuhcavani (11), tlatlavelcauani (12),haquentema (13) haquêtemati (14), haquêmotecuitlauia (15), hatecamochiua (16), hatle (17) ipâ tlachia, teatoyauia (18), tetepexivia (19), teixpopoyotilia (20) tochin maçatl (21) yyuui quiteittitia, quitetoctia patlauac vtli quitenamictia (22) = Madre mala.
La madre mala es boba, necia, dormilona, perezosa, desperdiciadora, persona de mal recaudo, descuidada de su casa, dexa perder las cosas por pereza o por enojo, no cura de las necesidades de los de su casa, no mira por las cosas de su casa, no corrige las culpas de los de su casa, y por eso cada día se empeora.
* El hijo de principal dize asu madre nopiltzintzin, nopiltzintzine. La hija dize le, noconetzin, notecu, totecu.
* El hijo del pili, mercader, o oficial dize asu madre, niccauhtzin, niccauhtzine, la hija dizele, noconetzin, notecutzin
* El hijo del labrador dize asu madre, nonâtzine, nonâtze, pitze, pitzetzine, pitzetze, tecitztze, tecitzine, notecitze, la hija dizele, nonâtzin pitzin
1 : madre mala. caso. notlauelilo ca na, mi madre mala.
2: cosa boba. ca notlacanexquimil.
3 : cosa necia, ca. noxolopi
4: cosa q? duerme entre dia o dormilona. Ca. notonal cochcauh
5: cosa maniaca o fluxa. Ca. nomaxixilopauax, nomaxixilopauaxticauh
6: cosa desperdiciadora. Ca. notlanêpopolocauh
7: persona que sisa caso notlaixpachocauh. Notetlaixpachilhuicauh
8: que engaña con mentira ca. notetlanavalchihuilicauh
9 : idem ca. notetlanavalpolhuicauh
10: p[er]zona que dexa de hazer lo que debe ca. notlaxiccauhcauh
11 : persona q? dexa perder las cosas por negligêcia
12: persona q? dexa perder las cosas por enojo o tedio. Ca. notaltlauelcauhcauh
13: persona q? no cura de nadie. Ca. aqênotematcauh
14: no tener cuidado de nadie. P? haquêontemat
15: idem. p? haquê oninotecuitlaui
16: idem. p? haoteca ninochiuh
17: no mirar por las cosas para q? no se pierdan. P? hatleypâ onitlachix
18: dar ma[l] exemplo. Pt? oniteatoyaui
19: idem. p? onitetepexiui
20: ser causa de ceguedad en las buenas costumbres. Pret? oniteyxpopoyotili
21 criar los hijos bestiales
22 : enseñar camino ancho en las costumbres. Pret? patlauac otli ontenamicti
(A_88v)
Fuente:
1565 Sahagún Escolio
Notas:
chia-- ch-- ha-- c$-- +++3







