Buscar:  
Diccionarios:
Alarcón
Arenas
Bnf_361
Bnf_362
Bnf_362bis
Carochi
CF_INDEX
Clavijero
Cortés y Zedeño
Docs_México
Durán
Guerra
Mecayapan
Molina_1
Molina_2
Olmos_G
Olmos_V
Paredes
Rincón
Sahagún Escolio
Tezozomoc
Tzinacapan
Wimmer
Palabra: Palabra exacta  Inicio Cualquier parte
En: Náhuatl Grafía normalizada Traducción
Resultados

ipan + 

Paleografía: hatle ipan tlachia, ni
Grafía normalizada: ipan +
Prefijo: ni
Tipo: v.i.
Traducción uno: desperdiciar, pt. atleipan onitlachix (45) / no mirar por las cosas para que no se pierdan, pt. hatleypan onitlachix (17)
Traducción dos: desperdiciar, pt. atleipan onitlachix (45) / no mirar por las cosas para que no se pierdan, pt. hatleypan onitlachix (17)
Diccionario: Sahagún Escolios
Contexto:DESPERDICIAR, PT. ATLEIPAN ONITLACHIX (45)

In tlaueliloc(25) tepiltzin (26) tlatlaueliloc (27), çan tlatlaueliloc (28), tzontetl (29), yollochico (30), yollotlaueliloc (31), cuexcochcoyoc (32), hateccaqui (33), tlamaxaqualoani (34), yxtotomac (35), hiciccala (36), topal (37), chamatl (38), hatlanonotzalli (39), tequixolopitli (40), hamo (41) cana, hamo quicui (42) yn naiutl, yn taiutl. Centlapal (43) quiça centlapal calaqui yn inacazco yn tlacazcaltiloni, yn tlacauapaualoni yn atl (44) cecec tzitzicaztli, hatle (45) ipan tlachia, hayac (46) quimacaci, hicicatinemi (47), neneciuhtinemi (48), yxtotomaua (49), tlailiuizuia (50), tlaxcoloa (51), tlatlaxcoloa (52) = Hijos viciosos: el mal hijo es travieso, revelde o desobediente, loco, travieso, no acogido abuen côsejo; echa a las espaldas la buena doctrina con desden, es desasosegado, desbaratado panfarron, vanaglorioso, mal criado, boborron o tosco. no recibe ninguna buena doctrina. los buenos consejos de su padre y de su madre por una oreja le entran y por otra le salen; aunque le açoten y aunque le apaleen, no por esso se enmienda.

25 : vellaco

26 : hijo ca. notlauelilocapiltzin

27 : cosa trauiesa ca. notlauelilocauh

28 : idem

29 : cosa reuelde o pertinaz ca. notzonteuh

30 : cosa loca ca. noyollochicouh, noyollochicoticauh

31: idem ca. noyollotauelilocauh

32 : idem caso. nocuexcochcoyoc, nocuexcochcoyocticauh

33 : persona que echa por alto lo q? le dizen ca. hanotecaccauh

34 : el que desecha con desden lo q? le mandan caso. notlamaxaqualocauh

35 : cosa desasosegada o desuergonzada ca. niyxtotomac, nixtotomacticauh

36 : desbaratado o partido en malas costumbres ca. niciccalauh

37 : panfarron ca. notopal, notopalticauh

38 : vanaglorioso ca.nochamauh

39 : mal criado ca. hanotlanonotzal

40 : boborron ca. notequixolopi

41: no rescibe el côsejo de su padre ni de su madre ni de los mayores p. onican

42: idem pret. oniccuic

43: por vna oreja le entra y por otra le sale el buen consejo pt. oquiz ocalac

44: castigo o correcion caso. nalceceuh notzitzicaz

45: desperdiciar pt. atleipan onitlachix

46 : a nadie respecta p. oniquimacaz

47: ser atreuido y temerario pret. onicicatine

48 : idem p. onineneciuhtine tambien quiere dezir carlear

49 : andar desasosegado o aliuianado p. onixtotomavac

50: ser arroiado o precipitado pt. onitlailiuizvi

51 : idem p. onitlaxcolo

52 : idem onitlâtlaxcolo

(A_89r)


NO MIRAR POR LAS COSAS PARA QUE NO SE PIERDAN, PT. HATLEYPAN ONITLACHIX (17)

yn tenan(1*) tlaueliloc, yn amo qualli, tlacanexquimilli (2), xolopitli (3), tonalcochqui (4), maxixilopauax (5), tlanênpopoloani (6), tetlaixpachilhuiani (7), tetlanaualchiuiliani (8), tetlanaualpolhuiani (9), tlaxiccavani (10), tlatlatziuhcavani (11), tlatlavelcauani (12),haquentema (13) haquêtemati (14), haquêmotecuitlauia (15), hatecamochiua (16), hatle (17) ipâ tlachia, teatoyauia (18), tetepexivia (19), teixpopoyotilia (20) tochin maçatl (21) yyuui quiteittitia, quitetoctia patlauac vtli quitenamictia (22) = Madre mala.

La madre mala es boba, necia, dormilona, perezosa, desperdiciadora, persona de mal recaudo, descuidada de su casa, dexa perder las cosas por pereza o por enojo, no cura de las necesidades de los de su casa, no mira por las cosas de su casa, no corrige las culpas de los de su casa, y por eso cada día se empeora.

* El hijo de principal dize asu madre nopiltzintzin, nopiltzintzine. La hija dize le, noconetzin, notecu, totecu.

* El hijo del pili, mercader, o oficial dize asu madre, niccauhtzin, niccauhtzine, la hija dizele, noconetzin, notecutzin

* El hijo del labrador dize asu madre, nonâtzine, nonâtze, pitze, pitzetzine, pitzetze, tecitztze, tecitzine, notecitze, la hija dizele, nonâtzin pitzin

1 : madre mala. caso. notlauelilo ca na, mi madre mala.

2: cosa boba. ca notlacanexquimil.

3 : cosa necia, ca. noxolopi

4: cosa q? duerme entre dia o dormilona. Ca. notonal cochcauh

5: cosa maniaca o fluxa. Ca. nomaxixilopauax, nomaxixilopauaxticauh

6: cosa desperdiciadora. Ca. notlanêpopolocauh

7: persona que sisa caso notlaixpachocauh. Notetlaixpachilhuicauh

8: que engaña con mentira ca. notetlanavalchihuilicauh

9 : idem ca. notetlanavalpolhuicauh

10: p[er]zona que dexa de hazer lo que debe ca. notlaxiccauhcauh

11 : persona q? dexa perder las cosas por negligêcia

12: persona q? dexa perder las cosas por enojo o tedio. Ca. notaltlauelcauhcauh

13: persona q? no cura de nadie. Ca. aqênotematcauh

14: no tener cuidado de nadie. P? haquêontemat

15: idem. p? haquê oninotecuitlaui

16: idem. p? haoteca ninochiuh

17: no mirar por las cosas para q? no se pierdan. P? hatleypâ onitlachix

18: dar ma[l] exemplo. Pt? oniteatoyaui

19: idem. p? onitetepexiui

20: ser causa de ceguedad en las buenas costumbres. Pret? oniteyxpopoyotili

21 criar los hijos bestiales

22 : enseñar camino ancho en las costumbres. Pret? patlauac otli ontenamicti

(A_88v)

Fuente: 1565 Sahagún Escolio
Notas: chia-- ch-- ha-- c$-- +++3